KÖŞELER

Küreselleşen İşgücü ve Türkiye Oyun Sektöründeki Kan Kaybı

Son yıllarda Türkiye oyun sektöründe olumlu gelişmeler oldu. Bir çok üniversitenin bu alanda eğitimler vermeye başlaması, derneklerin çalışmaları, kısmi kamu destekleri ve eski başarısız girişmlerin tecrübelerini sonraki nesillere taşıması sayesinde ivmelenen sektörde, 500 milyon dolar üstü ve giderek büyüyen ihracat rakamlarını konuşur olduk.

Bahçeşehir Üniversitesi, Bilgi Üniversitesi, İTÜ, ODTÜ, Hacettepe Üniversitesi, İzmir Ekonomi ve daha başka üniversitelerin de oyuna yönelik lisans ve yüksek lisans programları başlatması çok olumlu gelişmeler. Bu bölümlerin eğitimci açığını acilen kapatmak gerekiyor ama bu halleriyle bile çok faydalılar. Öte yandan, sektörün yurtdışına kaçırdığı insan kaynağına bakınca, sektördeki firmalar elekle su taşıyor gibi gözüküyor. Türkiye olarak da batı ülkelerinin oyun sektörü eğitimini outsource ediyoruz gibi nerdeyse. 2-3 sene tecrübe kazanan yurtdışına kaçıyor.

Oyun sektöründe atılım yapacağız derken, bir yandan da ciddi anlamda kan kaybediyoruz. Son 5 yılda, tecrübeli işgücünün yarısından fazlasını yurtdışına kaçırdık. Oyunder’de eski yönetim kurulu üyelerimizin nerdeyse tamamı yurtdışına gitti. Büyük şirketlerimizdeki teknik personelin nerdeyse tamamı yurtdışına gitti. Hazır sanayi bakanı da giden araştırmacıları geri getirme programı açıklamışken, gidenlerin bireysel ekonomilerini ve gidişlerinin burdaki şirketleri ne kadar zor durumda bıraktığını yazmaya çalışacağım.

Önce şu kolayca ispatlanabilir ama veri paylaşmaya üşendiğim gözlemle başlayalım. Mühendislik, teknik görevler ve kendini belli bir alanda geliştirmiş insanların yurtdışına çok kolaylıkla gidebildiğini görüyoruz. Yani meslekleri yurtdışına kolayca gidebilmeye göre sıralayacak olursak, aşağıdaki meslekler ve alt dalları için şöyle bir sıralama görürdük:

1 sene boyunca yurtdışında iş arasalar iş bulabilme ihtimallerini tahmini olarak yanlarına yazalım.

10 – Polis (%5)

9 – Öğretmen (%10)

8 – Satış personeli (%20)

7 – Pazarlamacı (%30)

6 – Çizer (%40)

5 – Proje Yöneticisi (%60)

4 – 3D animasyoncu (%70)

3 – Genel yazılımcı (%80)

2 – Data Scientist (%95)

1 – Oyun yapay zeka yazılımcısı (%99,9)

Bu yazının derdi, yurtdışına en kolay gidebilen alana giren meslekler üstüne. Yapay zeka yazılımcısı yerine başka birçok örnek vermek mümkün. Bu tip meslek sahibi insanlara olan açık bütün dünyada ciddi düzeyde olduğu için, bu gibi insanlar genelde hangi ülkede yaşamak istediklerini seçerek tercihlerini yapabiliyor. İşin garibi, Türkiye’de bizim de en çok bu insanlara ihtiyacımız var.

Eğlence endüstirisinde alanındaki en iyi kişilerle çalışmak çok önemli. En başarılı %5 oyun, oyun sektöründeki toplam cironun %90’ından fazlasını yapıyor.[1] Yani kalan %95 genelde masraflarını bile çıkaramıyor. En başarılı %5 oyun içinde olmak için de, en iyi %5’lik oyun geliştiricilere ihtiyacımız var. Ama en iyilerimiz (burda farklı sebeplerle kalan küçük bir kitleyi dışarda tutarak söylüyorum) hep yurtdışına gidiyor.

Öncelikle neden gittiklerine bir bakalım. Game developer survey her sene farklı roller için geniş bir araştırma yapıyor. Bu hem bireysel çekilen dataları hem de glassdoor gibi sitelerden alınan rakamlardan bir araya getirilmiş bir data ve Amerikan şirketlerini kapsıyor. Dataya şöyle bir bakalım.

Burda geçen rakamlar AGI (Annual Gross Income) yani yıllık brüt ücret. Yazının ikinci kısmında bunun detayına ve bir geliştiricinin şirkete masraflarına biraz deyineceğim. Şimdi önce şu rakamlar karşısında bir şok olalım. 3-6 sene arası tecrübeli bir lead mühendisin ortalama maaşı $95.000. Bu mühendisin Los Angeles’ta ve bekar olduğunu varsayalım. Eline geçen tutar vergiler sonrası en az $67,708 olacak. O da vergiden düşecek bir şeyler bulamazsa.

Bu arada benim şahsen bildiğim ücretler lead/senior pozisyonlar için burdaki ortalamanın epey üstünde, muhtemelen şehirle alakalıdır. San Francisco ve Los Angeles maaş ortalamalarının çok yüksek olduğu şehirler.

Bugünkü değerden Türk Lirası’na çevirince (1USD = 5.4 TL) 365 bin TL yapıyor. Yani aylık 30 bin TL’den fazla net maaş demek bu ortalamada.

Amerika’daki ekosistem, yatırımcı ve finansman bolluğundan dolayı, bu maaşların verilebilmesini nispeten kolay kılıyor. Amerika’da, özellikle California kültüründe, bireysel yatırımcılar oyun fuarlarını gezip, yatırım yapacak şirketler arıyor. Bunlar haricinde, angel network’ler, VC’ler ve küçük şirketleri satın almak için hazır bekleyen şirketler var.

Türkiye’de finansman sıkıntısı içindeki ve yatırım bulamayan şirketler bu maaşlara yaklaşamıyor. Benim gözlemim 3-6 sene ortalama tecrübeli bir yazılımcının Türkiye’de ayda 6-8 bin TL arasında değişen maaşlar aldığı yönünde. Tabi bu maaşlar bu beyinleri Türkiye’de tutmaya yetmiyor. Büyük bir hızla yurtdışına kaçıyorlar.

Şimdi şirketler açısından bakmaya çalışalım. Bir de kaçışın tam olarak nasıl gerçekleştiğini gözlemleyip ders çıkarmaya çalışalım.

Bir şirket düşünün. Ortalamanın üstünde maaş vermek açısından geliştiricisine 12.000 maaş veriyor. Bu yazılımcı Türkiye’deki meslektaşlarıyla kendini kıyaslayınca durumundan memnun ama yurtdışına gitse çok daha iyi bir hayat kurabileceğini biliyor. Yurtdışında çok fazla kontağı yok ama bir şekilde yurtdışına gidebilme derdinde.

Kendine bir plan yapıyor. Düşük de bir maaş olsa bir işe gireyim, orda kendimi ispatladıktan sonra nasıl olsa birkaç seneye daha iyi bir işe geçerim diyor. Şimdilik burdakinden az almayayım, biraz idare ederim, kariyerim için de daha iyi olacak gitmek diye düşünüyor. (Gidenlerle bireysel konuşmalarımdan gidenlerin çoğu bu şekilde gidiyor, ilk gittiklerinde çok iyi bir pozisyon bulamıyorlar, önce düşük bir pozisyondan girip, birkaç sene içinde çoğu ortalama maaşlara yakın maaşlara geçiyorlar)

Bu kişinin hesabına göre yıllık eline 26.666 dolar geçmesi halinde işi kabul edecek. Yani gross income olarak $32.000. Birçok şirkete başvuru yapıyor, portföyünü gönderiyor. En sonunda 32.000 dolara normalde Türkiye’de olduğu pozisyondan daha kötü bir iş buluyor ve gidiyor. Burdaki şirket gideceğini öğrenince, onu kalmaya ikna etmeye çalışıyor, ilerde işlerin daha iyi olacağını söylüyor falan ama bu arkadaşın kulakları bu saatten sonra bu vaatlere kapalı, planını çoktan yapmış zaten.

Şimdi Los Angeles’taki bir stüdyoda 32.000 dolara işe başlayan bu kişinin şirkete olan maliyetine bakalım ve Türkiye’dekiyle karşılaştıralım. Amerika’da çalışana brüt ücret ödendiğini, çalışanın çoğu vergiyi kendinin ödediğini hatırlayalım. İki durumda da çalışanın eline geçen para aynı.

Los Angeles’taki firmanın bu geliştiriciyi çalıştırmak için ödediği tutarı yazalım.

Gross Salary $32.000

Social Security $1980

Medicare Tax $464

State Unemployment Tax  $484

ödeyecek ve toplamda bu geliştiricinin şirkete yıllık masrafı 34.928 dolar olacak. Türk Lirası’yla 188.611 TL.

Şimdi Türkiye’deki şirketin aynı personeli çalıştırmak için katlandığı masraflara bir bakalım.

Yıllık toplam net maaş 144.000 TL

SSK işçi 25.572 TL

İşsizlik İşçi 1.826 TL

Aylık Gelir Vergisi 58.917 TL

Damga Vergisi 1.761 TL

SSK İşveren 28.311 TL

İşsizlik İşveren 3.653 TL

Toplam şirkete maliyet 264.042 TL

Aynı personeli Los Angeles’taki şirkete göre %40 daha fazla maliyetle çalıştırırken, biz bu beyinleri nasıl Türkiye’de tutacağız? Bizim sektörümüzün hammaddesi nitelikli işgücü başka bir şey değil. Burda yazdıklarım da hammadde maliyetimiz arasındaki farkı gösteriyor.

Daha bütün oyun şirketlerine, personel, kira, pazarlama dahil tüm harcamalarında binbir takla atmaya gerek olmadan, doğrudan %50 geri ödeme veren Kanada, Polonya, Fransa gibi ülkelerden bahsetmedim bile. Bu destekler özel ve kamu fonlarıyla %90’lara kadar çıkabiliyor. Birçok ülke oyun sektörünün ülke ekonomisine ne kadar katkı sağladığının farkında. Bu da başka bir yazının konusu olsun.

Oyun sektöründe başarı sağlamak, Türkiye’nin önümüzdeki krizden çıkmak için elindeki en büyük fırsatlardan birisi. Yapılan işlerin %90’ından fazlası ihracat olarak gerçekleşiyor, biriken know-how başka bir çok sektöre aktarılıyor (savunma, medikal, reklam, animasyon). Başarılı şirketler yurtdışından yatırım çekiyor. Türkiye’nin oyun sektörüne, oyun sektörünün de doğru politikalara ihtiyacı var.

Burak Tezateşer

Kaynaklar:

https://smartasset.com/taxes/income-taxes#aJAk7jQJkZ

https://www.tsheets.com/resources/determine-the-true-cost-of-an-employee/#futa

https://www.thebalance.com/itemized-deductions-3192880

https://www.efile.com/tax-deduction/federal-standard-deduction/

https://www.calcxml.com/calculators/trump-tax-reform-calculator?skn=#results

https://www.verginet.net/dtt/MaasHesaplama.aspx

www.gameindustrycareerguide.com/video-game-programmer-salary/#overviev

[1] https://kotaku.com/5098356/only-20-of-games-make-a-profit—eedar

Burak Tezateşer Hakkında

Burak Tezateşer, Nowhere Studios'un kurucusu ve yapımcısı. Aynı zamanda bir Oyunder üyesi.

Bir cevap yazın